Voor en door huisartsen
 

(Zelf)coaching: het zelfoplossend vermogen van mensen stimuleren

 

Enkele jaren geleden stond de 41-jarige huisarts Anneloes* op een kruispunt in haar leven en loopbaan. Een korte maar krachtige workshop bood haar een opening. ‘Ik realiseerde me dat ik klem zat in het concept dat ik altijd van de huisartsenzorg had gehad. Toen ik dat losliet, ontstond er ruimte voor alternatieven.’

Al geruime tijd werkte Anneloes als waarnemer in een kleine dorpspraktijk ‘aan de overkant van de rivier’. ‘Ik had het er ontzettend naar mijn zin en ik had er echt oud kunnen worden. Maar mijn kinderen moesten op een gegeven moment naar de crèche en dat leverde veel stress op. Elke keer de zorg dat ik niet op tijd de brug over zou komen om ze op te halen, ik zat telkens in een spagaat.

Tip: lees het volledige artikel hieronder of download de PDF

Toen een collega me vroeg om samen met haar een praktijk over te nemen, niet ver van mijn huis, heb ik voor de kinderen gekozen. Ik heb gezegd: ik wil bij je komen werken, maar dan als waarnemer. Met pijn in mijn hart heb ik afscheid genomen van de andere praktijk.

Na vijf jaar, waarin we van een oude solopraktijk een moderne gecertificeerde praktijk hebben gemaakt, kwam de vraag van mijn collega opnieuw: wil je nu associëren? Tegelijkertijd nodigde mijn vader, ook huisarts, me uit om terug te keren naar België, waar ik vandaan kom. Wat moest ik doen?’

Enig perfectionisme

Dat was zo’n beetje de situatie waarin Anneloes verkeerde toen ze de workshop De (zichzelf) coachende huisarts van de LHV Academie ging doen. Volgens Marco Buschman, die de workshop samen met Monique Beerens geeft, is het voorbeeld van Anneloes exemplarisch voor de vragen waarmee huisartsen naar de workshop komen. ‘Veel cursisten zitten met vragen en twijfels over de toekomst, de samenwerking met hun team, de interactie met hun patiënten. Ze willen een inzicht opdoen en daar richten we ons ook. We laten ze echt iets ervaren.’

Persoonlijk nam Jasper* (55) vooral deel aan de workshop uit nieuwsgierigheid naar wat coaching voor een huisarts kan inhouden. Hij was al bekend met het vakgebied omdat zijn partner coach is. Zijn medecursisten worstelden vooral met keuzevraagstukken. ‘Uit ervaring wist ik hoe lastig dat kan zijn, ik was eerder al door dat proces gegaan. Ik was praktijkhouder toen ik uit het arbeidsproces raakte door een combinatie van te veel werk, de verantwoordelijkheden die het vak en de praktijk met zich meebrengen en een scheiding. Dat had ertoe geleid dat ik met mijn praktijk ben gestopt, waarnemer ben geworden en me ben gaan toeleggen op een bepaalde chirurgische ingreep, iets waar mijn passie bleek te liggen.’

Na de workshop besloot Jasper verder te gaan met (zelf)coaching. Hij volgt nu een opleiding Zijnsoriëntatie, die als doel heeft meer inzicht in zichzelf te krijgen. ‘Ik zou het fijn vinden als ik rustiger in mijn stoel zou kunnen zitten. Ik ben erg strikt in die tien minuten van het consult. Ik denk dat ik graag controle wil houden en enig perfectionisme is me ook niet vreemd. Daarin heb ik last van mezelf en dat zou ik minder willen. Het aardige vind ik dat wij als artsen voor anderen altijd precies weten wat ze moeten doen, maar voor onszelf niet. Dat anders naar jezelf kijken, vond ik een verfrissende ervaring.’

Junk-waarden

De coachende rol is voor huisartsen steeds belangrijker geworden en neemt alleen in belang alleen nog maar toe. Marco: ‘Als arts heb je een expertrol. Natuurlijk moet je in bepaalde gevallen gewoon vanuit je medische kennis handelen. Maar steeds vaker vragen situaties erom dat je als coach opstelt. Dat je het zelfoplossend vermogen van mensen aanboort en stimuleert. Dat is wat je in essentie met coaching wilt bereiken.’

Coachen doe je bij je patiënten en je medewerkers. ‘Een patiënt die moet stoppen met roken, kun je een pleister of een pil voorschrijven. Je kunt ook op zoek gaan naar zijn drijfveren. Wat gebeurt er als je niet meer rookt? Wat zou je doen met het geld dat je ermee bespaart? Werken aan die ambitie, die droom, is effectiever. Als leidinggevende moet je naar je medewerkers soms directief zijn, maar ook daar is het vaak beter om ze te coachen, ze te stimuleren een probleem zelf op te lossen.’

Ook jezelf kun je coachen, benadrukt Marco. ‘Door alle veranderingen in het vak is het van belang in contact te blijven met jezelf, met je passie. Waarom deed ik dit vak ook alweer? Wat drijft mij?’ Je persoonlijke waarden zijn daarbij van doorslaggevend belang. ‘Sommige mensen kennen die van zichzelf onvoldoende. Of ze hebben “junk-waarden”, de waardering van anderen heel belangrijk vinden bijvoorbeeld. Dat is te vergelijken met junkfood bij de McDonalds: het smaakt lekker, maar je weet dat het ongezond is.

Dus gaan we op zoek naar die échte persoonlijke waarden. Ik vraag mensen zich een topervaring uit hun leven te herinneren. Door die te beschrijven komen ze er bijvoorbeeld achter dat familie belangrijk voor ze is, of vrijheid. Geef die waarde dan eens een score: is het een zesje? En, is dat dan voldoende of moet het meer worden? En hoe denk je daar dan te komen?’

Krachtiger weten

Praten en denken is bij die zoektocht niet het enige dat telt. Voelen speelt een minstens even belangrijke rol, legt Marco uit. ‘Wij mensen zijn meer dan een wandelend hoofd, meer dan cognitie alleen. We hebben ook een hart en een ziel. Ons lijf is de toegangspoort tot die zijns-kant. Als je je armen wijd uitspreidt en je hoofd in je nek gooit, is het echt moeilijk om je depressief te voelen. Andersom is het lastig om gelukkig te zijn als je helemaal verkrampt in elkaar gedoken zit. Soms kun je via je lichaam tot bepaalde inzichten komen. Daarom gebruiken we dingen als door de ruimte bewegen of ergens anders gaan zitten of staan. Door die beleving te associëren met een cognitie krijg je een krachtiger wéten.’

Anneloes heeft dat ook echt zo ervaren. ‘Ik weet nog dat ik tijdens de workshop een plek in de ruimte moest zoeken die symbool stond voor een eigen praktijk beginnen. In een donker hoekje ging ik staan, waar ik me benauwd en beknot voelde. Marco vroeg me naar een plek te gaan waar ik openheid voelde. Dat was dichtbij het raam, in het licht. Die ervaring deed gek genoeg heel veel bij mij. Ik werd úít het mentale en ín mijn gevoel getrokken.’

Nieuwsgierig

Al voordat ze aan de workshop deelnam, wist Anneloes wat ze níét wilde: niet associëren met haar collega, en niet naar haar vader in België gaan. Maar wat wilde ze wel? ‘Eigenlijk moest ik mezelf opnieuw uitvinden. Altijd had ik gedacht dat ik ooit een eigen praktijk zou hebben, daar tot mijn pensioen zou blijven en dat ik mijn patiënten van wieg tot graf zou begeleiden. Door de workshop ontstond er een opening om een ander pad te kiezen. Ik ben meer out of the box gaan denken. Niet alleen voor mezelf, maar ook in de relatie met anderen. Er is iets in mij geraakt waardoor ik veel meer buiten de geijkte paden durf te treden.’ Bij Anneloes heeft dat ertoe geleid dat ze deels is gaan waarnemen en zich deels is gaan toeleggen op de spoedzorg. Ze is er een kaderopleiding in gaan volgen.

Weten wat je níét wilt, maar niet weten wat je wél wilt, dat ziet Marco vaak in de trainingen die hij geeft. ‘Toch kom je verder als je weet wat je wilt. Ken je drijfveren, wees je bewust van je persoonlijke waarden en van wat je belemmert om je ambities waar te maken. Dan weet je ook precies wat je níét moet doen, wat je moet laten. Het is effectiever om iets aan te leren dan om iets af te leren. Je kunt beter naar iets positiefs toe bewegen, en elke stap onderweg vieren. Door jezelf een dagje sauna cadeau te doen of iets dergelijks. Ook dan maakt de combinatie van een cognitie en een lijfelijke ervaring het weten weer sterker.’

Nieuwsgierigheid in plaats van oordelen is daarbij essentieel, zegt Marco. ‘In de loop van zijn leven ontwikkelt een mens allerlei structuren en patronen. Dat is maar goed ook, want anders zou alles wat je doet, bakken met energie kosten. Nadeel ervan is alleen dat je jezelf met die patronen behoorlijk vast kunt zetten, in een keurslijf terecht kunt komen. En dat gebeurt bij huisartsen nogal eens. Ze zijn mega-betrokken, werken vanuit hun passie voor mensen. Tegelijkertijd is dat hun valkuil.

De zelfcoachende huisarts gaat nieuwsgierig op zoek naar alternatieven, naar de vraag: zijn die patronen voor mij nog steeds effectief? Of moet ik ze vervangen door iets anders? Wat zijn de stijlen en patronen van de mensen in mijn omgeving? Hoe pas ik die van mij daarop aan?’

Slagen of falen

Marco’s advies bij die zoektocht luidt: experimenteer en speel ermee. ‘Natuurlijk kan dat niet bij elke patiënt, maar stel je eens voor dat iemand al voor de derde keer met dezelfde klacht komt, waar jij niks meer aan kunt doen. Vraag hem dan eens op jouw stoel te gaan zitten en vertel hem zijn eigen verhaal, zittend op zijn stoel. Kijk eens wat er dan gebeurt. Of onderbreek iemand in plaats van het hele verhaal te beluisteren, terwijl je al lang weet waar het naartoe gaat, en stel een directe vraag: wat verwacht u nu van mij?’

Taal is daarbij van cruciaal belang, onderstreept Marco. ‘Als je tegen iemand – of jezelf – zegt: “ga dit eens op een andere manier doen”, dan kun je in die opdracht slagen of falen. Zeg je: “ga er eens mee experimenteren, probeer het eens uit”, dan maakt slagen of falen niet uit.’

Marco haalt een Amerikaans onderzoek in het onderwijs uit, waarbij de uitslag van het examen op verschillende manieren werd gecommuniceerd. In de ene klas kinderen verteld dat ze ‘geslaagd’ of ‘niet geslaagd’ waren. In de andere klas kregen ze te horen dat ze ‘geslaagd’ of ‘nog niet geslaagd’ (‘not yet passed’) waren. ‘In de not-yet-klas bleek de leercurve van de leerlingen veel groter dan in de andere klas. Daar kreeg het kind eigenlijk te horen: ik geloof dat je het kunt en dat je het gaat redden, maar je bent er nog niet helemaal. Dat is de kracht van taal.’

Op hun verzoek en om hun privacy te beschermen, zijn de namen van de cursisten gefingeerd.

‘Door alle veranderingen in het vak is het van belang in contact te blijven met jezelf, met je passie. Waarom deed ik dit vak ook alweer? Wat drijft mij?’

‘Er is iets in mij geraakt waardoor ik veel meer buiten de geijkte paden durf te treden.’

De (zichzelf) coachende huisarts is bedoeld voor Hidha’s, praktijkhouders en waarnemers. De workshop duurt 4 uur en wordt na 1 of 2 maanden afgerond met 1 uur individuele coaching. De workshop vindt plaats op verschillende data en locaties en kan ook als in company-training worden gegeven.

Kijk voor meer informatie op lhv.nl/lhv-academie.