Psychosociale stress tijdens de COVID-19-crisis

 
Psychosociale stress tijdens de COVID-19-crisis
Patiënten, huisartsen en hun teams kunnen te maken krijgen met psychische klachten door corona. Op deze pagina een aantal tips voor u als huisarts, voor zowel de zorg voor uw patiënten als voor uzelf en uw team.

Het coronavirus zorgt voor veel onzekerheid bij zowel patiënten als het huisartsenteam. In een Britse en Vlaamse studie naar de effecten van de genomen COVID-19-maatregelen op de psychische toestand van burgers, rapporteerden de ondervraagden 30 tot 40 procent meer angstklachten en somberheidsklachten dan normaal.

Van stress naar ernstigere klachten

Het is voor zowel zorgprofessionals als patiënten belangrijk om te beseffen dat het normaal is om stress te ervaren in deze situatie. Angst, bezorgdheid en onzekerheid over de eigen gezondheid of die van naasten is normaal en hoort erbij. De meeste mensen herstellen op eigen kracht. Soms gaan echter normale stressreacties over in ernstigere psychische klachten. Het is belangrijk voor de huisarts om onderscheid te kunnen maken tussen normale reacties en abnormale reacties. En om patiënten te herkennen die mogelijk meer kans hebben om langduriger klachten te krijgen. Het RIVM heeft een beschrijving gemaakt van specifieke stressoren waar zorgverleners in deze tijd mee te maken krijgen en hoe hiermee om te gaan. 

Zorgverleners met klachten

Daarnaast kunnen huisartsen en hun teams ook zelf te maken krijgen met psychische klachten door COVID-19. Zorgverleners hebben te maken met andere routines, zoals het gebruik van PBM, en het werken in een andere omgeving zoals centrale coronaposten. Het ziektebeeld kan indrukwekkende vormen aannemen. Er moeten soms moeilijke beslissingen worden genomen. Dat kan psychosociale stress veroorzaken.

De LHV heeft een aantal tips voor huisartsen verzameld, voor zowel de zorg voor uw patiënten als voor uzelf en uw team. Hierbij verwijzen we naar:

  • Informatie over het herkennen van psychische klachten tijdens rampen zoals deze epidemie,
  • Praktische tips over hoe zelf te handelen als huisarts
  • Kennisbanken en  beschikbare ondersteuning, zowel voor patiënten als voor het huisartsenteam zelf.

Hieronder vindt u tips op 2 vlakken. Klik erop voor meer informatie.

Psychosociale (na)zorg voor uw patiënten

1. Toolkit Psychosociale hulpverlening bij ongevallen en rampen

De LHV-toolkit Psychosociale hulpverlening bij ongevallen en rampen is geschreven voor gebruik na rampen, zoals de vuurwerkramp in Enschede. Ook bij grootschalige infectieziekten werken huisartsen samen met de GHOR en zijn de beschreven psychosociale klachten en zorg van toepassing. De toolkit is zeer bruikbaar voor wat betreft de beschrijving van klachten, het herkennen van kwetsbare patiënten en vroegtijdige psychosociale interventies (hoofdstuk 2 en 3).

De daarna beschreven fases van acute zorg en eerste en tweede nazorgfase (hoofdstuk 4-6) verlopen bij een epidemie anders dan na een ander soort ramp. De huisarts zal patiënten eerder in het proces zien dan hier beschreven en heeft veel meer dan bij andere soorten rampen een voordeur- en signalerende functie in plaats van een achterdeurfunctie.

NB. In de toolkit wordt verwezen naar een aantal NHG-standaarden die inmiddels herzien zijn. De links naar de huidige standaarden en de richtlijn van de NVvP vindt u hier:

2. De inzet van de POH-GGZ

  • Zorg op afstand: Diverse huisartsen en POH-GGZ hebben al manieren bedacht om hun psychisch kwetsbaren toch te helpen in deze tijd. Ze bellen structureel hun patiënten of zetten videobellen in. Bekijk ook onze tips voor veilige applicaties voor videobellen.
    Let wel op dat het voor ouderen of patiënten met een psychiatrische aandoening soms lastig is om apps te downloaden of om te gaan met videobellen. Als u of uw POH-GGZ inschat dat acute beoordeling noodzakelijk is, maar een patiënt niet wil (video)bellen, laat patiënten dan onder voorwaarden wel naar de praktijk komen. Bekijk de tips voor verantwoord 'schoon' spreekuur.
  • Functieprofiel: In het vernieuwde functieprofiel van de POH-GGZ kunt u lezen hoe u uw POH-GGZ kunt inzetten. Het is daarbij goed om ook de grenzen van de huisartsenzorg in de gaten te houden.

  • Overleg en verwijzing naar GGZ: de GGZ is beschikbaar. Juist in deze tijden wil de GGZ laagdrempelig bereikbaar zijn voor intake, consultatie of andere vormen van overleg. Voor een aantal doelgroepen zijn er nu juist geen wachttijden. Schroom ook niet om contact op te nemen om te overleggen bij welke reguliere ggz-patiënt in uw praktijk de zorg tijdelijk kan worden gestopt of juist niet. 

3. Communicatie richting de patiënt

  •  Bereikbaarheid: Laat patiënten weten hoe u en uw praktijk in deze tijd bereikbaar zijn, welke zorg u kunt bieden en waar ze nog meer terecht kunnen.
  • Handige bronnen voor patiënteninformatie
    • Algemene patiënteninformatie over angst en somberheidsklachten op Thuisarts.nl.
    • Handige flyer van een POH-GGZ die u kunt verstrekken aan patiënten en/of kunt publiceren op uw praktijkwebsite.
  • Specifiek gericht op omgaan met stress en psychische klachten in coronatijd: direct en laagdrempelig aanbod ervaringsdeskundigen, lotgenotencontact en zelfhulpmiddelen via patiëntenvereniging MIND.

 

Psychosociale (na)zorg voor u en uw team

1. Tips voor hoe u kunt zorgen voor uzelf en uw team

  • Het NHG heeft een visueel overzicht gemaakt om u te ondersteunen en kan helpen om het gesprek hierover te voeren.

  • Op huisartsenposten wordt al langer gewerkt met een Bedrijfs (of Collegiaal) Opvang Team met een buddysysteem waarbij medewerkers aan elkaar gekoppeld worden na calamiteiten en elkaar actief opzoeken om steun te geven. Deze worden o.a. getraind door de Trauma Nazorg Groep.

  • Het ministerie van Defensie heeft een factsheet gemaakt gericht op leidinggevenden in de zorg.

  • De pensioenfondsen PFZW, PGGM&CO en stichting IZZ bieden gratis het e-book ‘Zorgen voor professionals’ aan. Dit e-book is een praktische, korte handleiding en bevat tips en adviezen voor zorgprofessionals die nu onder grote druk moeten werken.

2. Persoonlijke hulp voor u en uw team

  • Contactpunt psychosociale ondersteuning zorgprofessionals: Stichting ARQ Impact is gespecialiseerd in psychosociale nazorg bij rampen en heeft op verzoek van het RIVM en het ministerie van VWS een contactpunt voor zorgprofessionals geopend. Het contactpunt is 7 dagen per week bereikbaar tussen 8:30 en 21:30 uur op telefoonnummer 088 – 33 05 500.

    Dit contactpunt heeft als doel (medische) zorgprofessionals en hun leidinggevenden zo goed mogelijk te ondersteunen bij de psychosociale aspecten van hun werk met betrekking tot het coronavirus. Het telefoonnummer wordt bemenst door gespecialiseerde psychologen die allen kennis en ervaring hebben in de ondersteuning van professionals in beroepen waarin zij geconfronteerd kunnen worden met ingrijpende gebeurtenissen. Lees meer op de website van Stichting ARQ Impact
  • Als meer (persoonlijke) hulp gewenst is: er zijn verschillende coaching bureaus die ervaring hebben met de medische wereld en  zich op dit moment extra en gratis beschikbaar stellen voor hulp aan zorgverleners.  Zoals:

Challenge & Support
De coaches van Challenge & Support staan belangeloos klaar voor artsen en zorgprofessionals; of u nu stoom wilt afblazen of een steun in de rug zoekt. Aanmelden kan via Challenge & Support. Dezelfde dag wordt (tussen 08:00 en 20:00) vervolgens contact met u opgenomen en wordt één gesprek op afstand ingepland en één terugbelmoment voor wie daar prijs op stelt. Er zijn geen kosten verbonden aan de gesprekken. Er wordt toestemming gevraagd voor registratie van je gegevens, klik hier voor het wat en waarom. Vraag een gesprek aan met een professionele coach.

Coaches voor medici
Coaches voor medici is een netwerk van coaches die zelf ook ervaring hebben in de medische wereld en/of arts zijn. Ze bieden kosteloos een luisterend oor voor wie daar behoefte aan heeft. Kijk op de website of mail naar luisterend-oor@coachesvoormedici.nl.