Voor en door huisartsen
 

Voorbehouden handelingen

 
 
Als huisarts bent u wettelijk bevoegd om alle voorbehouden handelingen zelfstandig uit te voeren. Onder strikte voorwaarden mag u andere zorgverleners opdracht geven voorbehouden handelingen te verrichten. De handleiding 'Voorbehouden handelingen in de (wijk)verpleging en verzorging' geeft handvatten om zorgverleners op verantwoorde wijze voorbehouden handelingen te laten uitvoeren.

Download de handleiding

Voorwaarden voor het verrichten van voorbehouden handelingen

De Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (BIG) onderscheidt voor het verrichten van voorbehouden handelingen drie categorieën bevoegden:

1. Zelfstandig bevoegden

Deze zorgverleners zijn bevoegd de indicatie te stellen, de handeling uit te voeren en/of een niet-zelfstandig bevoegde of een functioneel zelfstandig bevoegde de opdracht te geven om de voorbehouden handeling te verrichten. Voor woonzorginstellingen zijn dit de specialist ouderengeneeskunde, de huisarts en soms ook de verpleegkundig specialist en physician assistant.

2. Functioneel zelfstandig

Verpleegkundigen (BIG-geregistreerd) zijn functioneel zelfstandig. Dit betekent dat zij de deskundigheid bezitten om bepaalde voorbehouden handelingen zelfstandig uit te voeren, zonder toezicht of tussenkomst van de opdrachtgever. Het gaat hierbij om een totale beroepsgroep. Zij zijn nooit bevoegd om zelf de indicatie te stellen.

Deze voorbehouden handelingen zijn:

  • het geven van subcutane, intramusculaire en intraveneuze injecties
  • het verrichten van een katheterisatie van de blaas bij een volwassene
  • het inbrengen van maagsonde of infuus (en inbrengen van medicijnen per infuus)
  • het verrichten van een venapunctie

3. Niet-zelfstandig bevoegden

Als aan een aantal in de Wet BIG en door de zorginstelling gestelde voorwaarden is voldaan, mogen ook anderen in opdracht van een zelfstandig bevoegde beroepsmatig voorbehouden handelingen uitvoeren. Zij zijn nooit bevoegd om een indicatie te stellen.

Aan het geven van een opdracht wordt een aantal voorwaarden gesteld, te weten:

  • de opdrachtgever mag alleen een opdracht geven aan iemand als hij redelijkerwijs mag aannemen dat deze persoon bekwaam is om de handeling behoorlijk te verrichten;
  • voor zover dat redelijkerwijs noodzakelijk is, geeft de opdrachtgever aanwijzingen omtrent het verrichten van de handeling, houdt de opdrachtgever toezicht op het verrichten van de handeling en is de mogelijkheid van tussenkomst van de opdrachtgever of zijn/haar waarnemer voldoende verzekerd.

Alleen als aan deze voorwaarden is voldaan, mag een opdrachtgever iemand een opdracht geven een voorbehouden handeling te verrichten.

Opdrachtgever (arts) Opdrachtnemer (alle beroepsbeoefenaren)
1. Deskundig en bekwaam om de te indiceren opdracht te geven 1. In opdracht handelen
2. Voor zover redelijkerwijs nodig: 2. Handelen overeenkomstig de gegeven aanwijzingen
- Aanwijzingen geven  
- Toezicht verzekeren  
- Mogelijkheid tot tussenkomst verzekeren  
3. De bekwaamheid van de opdrachtnemer vaststellen 3. Beschikken over de bekwaamheid om de handeling uit te voeren

Hoe moet de opdracht worden gegeven?

De opdracht moet altijd zorgvuldig gebeuren. In de praktijk wordt de opdracht met een uitvoeringsverzoek, dus schriftelijk, gegeven. De Wet BIG stelt echter geen eisen aan de opdracht, het is dus vormvrij en kan dus ook telefonisch worden gegeven. Administratief is dat voor u minder belastend en het maakt de lijnen korter bij uitvoering van de handeling door een bekwame zorgverlener die meestal bekend is met de cliënt in de ouderenzorg. Deze vorm van opdrachtverstrekking is getoetst en goedgekeurd door de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Wat betekent toezicht en tussenkomst?

Of toezicht en tussenkomst van u noodzakelijk is en in welke vorm, verschilt per situatie.

  • U kunt direct toezicht houden door op de plaats van de handeling zelf aanwezig te zijn en zo nodig in te grijpen en de handeling over te nemen
  • U bent altijd telefonisch bereikbaar om zo nodig aanvullende aanwijzingen of opdrachten te geven. Toezicht en tussenkomst is in de zorginstelling gewaarborgd door de 24-uurs bereikbaarheidsdiensten van de specialisten ouderengeneeskunde of de huisartsen(post).