ELC: verplicht cliëntenraad pas vanaf 50 zorgverleners

Eind 2025 heeft het ministerie van VWS de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz 2018) laten evalueren door bureau Berenschot. Hieruit concluderen zij dat de wet goed werkt en geen aanpassing behoeft. Wel zijn investeringen nodig in communicatie en voorlichting. De Eerstelijnscoalitie (ELC), waar de LHV deel van uitmaakt, is het hier niet mee eens en blijft pleiten voor verhoging van de getalsgrens voor de eerstelijnszorg.

Momenteel moeten eerstelijnszorgaanbieders met meer dan 25 zorgverleners verplicht een cliëntenraad instellen. Uit zowel de evaluatie van VWS als uit de flitspeiling van de ELC onder ruim 400 aanbieders blijkt echter dat dit in de praktijk niet overal werkt. Eerstelijnszorgaanbieders geven aan dat het oprichten en onderhouden van een cliëntenraad veel tijd kost en de gesprekken over het algemeen weinig nieuwe informatie opleveren.

Ons bezwaar: cliëntenraad past niet bij eerstelijnszorg

Inspraak van patiënten is een groot goed, maar de ELC is van mening dat formele medezeggenschap, zoals geregeld in de Wmcz, niet past bij de aard, inhoud en inrichting van de eerstelijnszorg, vanwege de volgende zaken.

• Samenloop van rollen: de praktijkhouder (die de cliëntenraad voorzit), is ook de directe behandelaar van de patiënt. Dit wordt door beide partijen als ongemakkelijk ervaren.
• Kortdurende contacten: er is geen sprake van een langdurig verblijf zoals in veel zorgorganisaties in de tweede lijn. Dit maakt beslissen over structureel beleid moeilijk.
• Kleinschalige karakter: ook praktijken met meer dan 25 zorgverleners zijn veelal te klein om een cliëntenraad in te bedden.
• Hoge administratieve belasting. Het bijeenroepen en in stand houden van cliëntenraad zorgt voor veel regeldruk.
• Wervingsproblemen. In de praktijk blijkt dat het moeilijk is om patiënten te vinden die willen plaatsnemen in een cliëntenraad.

De ELC pleit daarom voor verhoging van de grens van 25 naar 50 zorgverleners. Uit de flitspeiling van de ELC blijkt namelijk dat bij een praktijk van een dergelijke omvang een cliëntenraad meerwaarde heeft. Dit sluit ook goed aan bij de getalsgrens die wordt gehanteerd in de Wet toetreding zorgaanbiders (Wtza) en de Wet op de Ondernemingsraden (WOR).

Onze acties tot nu toe

• We hebben eind 2025 een flitspeiling gehouden om inzicht te krijgen in ervaringen van achterban met cliëntenraad.
• We hebben de resultaten van de flitspeiling en onze bezwaren besproken met het ministerie van VWS.
• We hebben onze bezwaren onder de aandacht gebracht van de Tweede Kamer, onder meer in de Kennissessie Stop de stapeling op 30 maart. Dit heeft tot Kamervragen geleid van JA21 en de SGP tijdens het debat Eerstelijnszorg op 1 april. Ook hebben JA21, D66 en PVV schriftelijke vragen gesteld bij het schriftelijk overleg kwaliteitszorg op 20 mei (zie kader).  

Hoe nu verder?

De mening van de patiënt telt, ook in de eerstelijnszorg en kleinschalige zorg. De medezeggenschap zoals vormgegeven in de Wmcz is echter een te formeel instrument.

We onderzoeken daarom welke informele manieren van zeggenschap in de eerstelijn worden gebruikt en goed werken. Hiervoor zijn we op zoek naar goede voorbeelden. Werk je in jouw praktijk met een informele manier van medezeggenschap voor patiënten? Dan horen we dat graag. Je kunt ons mailen op communicatie@lhv.nl.

Over de Eerstelijnscoalitie
De Eerstelijnscoalitie bestaat uit de volgende partijen: KNMP (apothekers), KNMT (tandartsen), KNOV (verloskundigen), LHV (huisartsen), LVVP (vrijgevestigde psychologen en psychotherapeuten), NVM (mondhygiënisten), NVvP (podotherapeuten) en ONT (tandprothetici). Samen vragen zij aandacht voor administratieve lasten die voortvloeien uit wetgeving.