Flitspeiling ELC: cliëntenraad weinig toegevoegde waarde voor eerstelijn

Hoewel eerstelijnszorgaanbieders over het algemeen positief staan tegenover inspraak van patiënten, vinden velen van hen dat de cliëntenraad in de praktijk weinig meerwaarde heeft. Dat blijkt uit de flitspeiling van de Eerstelijnscoalitie (ELC). Hierin vroegen zij eerstelijnszorgaanbieders naar hun ervaringen met de cliëntenraad in de praktijk.  

Eind 2025 heeft het ministerie van VWS de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz 2018) laten evalueren door bureau Berenschot. Hieruit concluderen zij dat de wet goed werkt en geen aanpassing behoeft. De ELC constateert dat het onderzoek van Berenschot met name gericht is op de ervaring van de cliënt/patiënt. Praktijkhouders uit de eerstelijnszorg zijn namelijk nauwelijks gehoord of betrokken.

Ander beeld

Uit de flitspeiling van de ELC komt dan ook een ander beeld. Het merendeel van de zorgaanbieders in de peiling met een cliëntenraad, geeft aan dat de cliëntenraad weinig tot zeer weinig toevoegt aan de kwaliteit van de zorgverlening, zeker gezien de tijdsinvestering die het vraagt.

Ervaringen uit de praktijk: wat gaat goed en wat knelt?

Veel praktijkhouders ervaren de cliëntenraad als een onnodige lastenverzwaring die in de praktijk weinig tot geen nieuwe informatie oplevert. In hun beleving kost het instellen en in stand houden van een cliëntenraad veel tijd en geld, terwijl zij vaak al via laagdrempelig, direct patiëntencontact en patiëntenquêtes veel informatie ophalen. Ook is het moeilijk om leden te vinden die zitting willen nemen in de cliëntenraad en blijkt het lastig om steeds nieuwe agenda- en bespreekpunten te bedenken.

“Als zorgverleners spreken we onze patiënten al dagelijks. Het instellen van een cliëntenraad voegt niets toe aan de kwaliteit, maar kost wel veel tijd en geld. Een voorbeeld van onnodige regeldruk.”

Er zijn ook enkele positieve geluiden. Zo prijzen praktijkhouders de toewijding en houding van cliëntenraadleden. Andere praktijken geven aan dat zij samen met de raad nog ‘zoekende’ zijn naar de juiste rol, maar wel verwachten dat dit op termijn meerwaarde kan gaan opleveren.

Reactie minister op flitspeiling laat belangrijk deel van de praktijk onbenoemd

Tijdens het schriftelijk overleg kwaliteitszorg (mei 2026) hebben JA21, D66 en PVV Kamervragen (zie dit bericht: ELC: verplicht cliëntenraad pas vanaf 50 zorgverleners) gesteld over nut en noodzaak van cliëntenraden in de eerstelijnszorg. In haar reactie op deze vragen verwijst de minister naar de ELC-flitspeiling, waarbij ze concludeert dat door onbekendheid de wet mogelijk ‘onjuist wordt toegepast’ waardoor praktijken zichzelf ‘onnodige regeldruk opleggen’. De ELC herkent dit beeld niet. Onbekendheid met de wet is slechts een klein deel van het verhaal. De flitspeiling laat juist zien dat praktijkhouders die wél op de hoogte zijn en proberen aan de wet te voldoen, tegen grote praktische barrières aanlopen. Het is jammer dat de minister deze informatie niet meeneemt in haar reactie en dat hebben we ook kenbaar gemaakt bij haar ministerie.  

ELC: verplicht cliëntenraad pas vanaf 50 zorgverleners

De resultaten en de vele open opmerkingen uit deze flitspeiling bevestigen het signaal dat de ELC al langer afgeeft: de Wmcz sluit in haar huidige vorm niet aan op de realiteit van de kleinschalige eerstelijnszorg. De ELC blijft daarom pleiten voor verhoging van de grens van 25 naar 50 zorgverleners, dan wel een lichter regime in de Wmcz voor kleinschalige zorgaanbieders.

Oproep: deel je ervaring met informele medezeggenschap!

De mening van de patiënt telt, ook in de eerstelijnszorg en kleinschalige zorg. De medezeggenschap zoals vormgegeven in de Wmcz is echter een te formeel instrument.

We onderzoeken daarom welke informele manieren van zeggenschap in de eerstelijnszorg worden gebruikt en goed werken. Hiervoor zijn we op zoek naar goede voorbeelden. Werk je in jouw praktijk met een informele manier van medezeggenschap voor patiënten? Dan horen we dat graag. Je kunt ons mailen op communicatie@lhv.nl.

Over de Eerstelijnscoalitie
De Eerstelijnscoalitie bestaat uit de volgende partijen: KNMP (apothekers), KNMT (tandartsen), KNOV (verloskundigen), LHV (huisartsen), LVVP (vrijgevestigde psychologen en psychotherapeuten), NVM (mondhygiënisten), NVvP (podotherapeuten) en ONT (tandprothetici). Samen vragen zij aandacht voor administratieve lasten die voortvloeien uit wetgeving.