Spring naar content

Handleiding Voorbehouden handelingen in de (wijk)verpleging en verzorging

Als huisarts bent u wettelijk bevoegd om alle voorbehouden handelingen zelfstandig uit te voeren. Daarnaast mag u onder strikte voorwaarden andere zorgverleners opdracht geven voorbehouden handelingen te verrichten. In de handleiding Voorbehouden handelingen in de (wijk)verpleging en verzorging leest u hoe u dit volgens de voorschriften doet bij medewerkers van VVT-instellingen.

  • Wettelijke kaders met vertaalslag naar de praktijk
  • Inventarisatielijst voorbehouden handelingen
  • Model raamovereenkomst
  • Model uitvoeringsverzoek

Volgens de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (BIG) zijn er 3 categorieën bevoegdheden voor het verrichten van voorbehouden handelingen:

1. Zelfstandig bevoegden

Deze zorgverleners zijn bevoegd om:

  • de indicatie te stellen
  • de handeling uit te voeren
  • en/of een niet-zelfstandig bevoegde of een functioneel zelfstandig bevoegde de opdracht te geven om de voorbehouden handeling te verrichten.

Voor woonzorginstellingen zijn dit de specialist ouderengeneeskunde, de huisarts en soms ook de verpleegkundig specialist en physician assistant.

2. Functioneel zelfstandig

Verpleegkundigen (BIG-geregistreerd) zijn functioneel zelfstandig. Dit betekent dat zij de deskundigheid bezitten om bepaalde voorbehouden handelingen zelfstandig uit te voeren. Zonder toezicht of tussenkomst van de opdrachtgever. Het gaat hierbij om een totale beroepsgroep. Zij zijn nooit bevoegd om zelf de indicatie te stellen.

Deze voorbehouden handelingen zijn:

  • het geven van subcutane, intramusculaire en intraveneuze injecties
  • het verrichten van een katheterisatie van de blaas bij een volwassene
  • het inbrengen van maagsonde of infuus (en inbrengen van medicijnen per infuus)
  • het verrichten van een venapunctie

3. Niet-zelfstandig bevoegden

Is aan een aantal voorwaarden voldaan uit de Wet BIG en van de zorginstelling? Dan mogen ook anderen beroepsmatig voorbehouden handelingen uitvoeren. Dit gebeurt in opdracht van een zelfstandig bevoegde. Niet-zelfstandig bevoegden mogen nooit een indicatie stellen.

Voor het geven van een opdracht geldt een aantal voorwaarden:

  • de opdrachtgever mag iemand alleen een opdracht geven als hij redelijkerwijs mag aannemen dat deze persoon bekwaam is om de handeling behoorlijk te verrichten
  • voor zover dat redelijkerwijs noodzakelijk is:
    • geeft de opdrachtgever aanwijzingen over het verrichten van de handeling
    • houdt de opdrachtgever toezicht op het verrichten van de handeling
    • en is de mogelijkheid van tussenkomst van de opdrachtgever of zijn/haar waarnemer voldoende verzekerd.

Alleen als aan deze voorwaarden is voldaan, mag een opdrachtgever iemand een opdracht geven een voorbehouden handeling te verrichten.

Opdrachtgever (arts)Opdrachtnemer (alle beroepsbeoefenaren)
1. Deskundig en bekwaam om de te indiceren opdracht te geven1. In opdracht handelen
2. Voor zover redelijkerwijs nodig:2. Handelen overeenkomstig de gegeven aanwijzingen
– Aanwijzingen geven 
– Toezicht verzekeren 
– Mogelijkheid tot tussenkomst verzekeren 
3. De bekwaamheid van de opdrachtnemer vaststellen3. Beschikken over de bekwaamheid om de handeling uit te voeren

De opdracht moet altijd zorgvuldig gebeuren. In de praktijk geeft u de opdracht met een uitvoeringsverzoek, dus schriftelijk. De Wet BIG stelt echter geen eisen aan de opdracht. Het is vormvrij, dus u kunt de opdracht ook telefonisch geven. Administratief is dat voor u minder belastend. Ook maakt het de lijnen korter bij de uitvoering van de handeling door een bekwame zorgverlener. Diegene is meestal bekend met de cliënt in de ouderenzorg. Deze vorm van opdrachtverstrekking is getoetst en goedgekeurd door de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Of toezicht en tussenkomst van u noodzakelijk is en in welke vorm, verschilt per situatie.

  • U kunt direct toezicht houden door op de plaats van de handeling zelf aanwezig te zijn. En zo nodig in te grijpen en de handeling over te nemen.
  • U bent altijd telefonisch bereikbaar om zo nodig aanvullende aanwijzingen of opdrachten te geven. Toezicht en tussenkomst is in de zorginstelling gewaarborgd door de 24-uurs bereikbaarheidsdiensten van de specialisten ouderengeneeskunde of de huisartsen(post).